Hvernig borða ég sjálfur?

Eftir að hafa skrifað um bumbuna og síðan farið yfir hin ýmsu mataræði sem eiga að hjálpa okkur að losna við hana liggur ein augljós spurning eftir:

Hvað borða ég sjálfur—og hvernig?

Í áranna rás hef ég smám saman komið mér upp ákveðnu kerfi. Það hentar mér ágætlega en það þýðir ekki að allir aðrir eigi að taka það upp. Sumt er meðvitað. Annað hefur orðið til nánast fyrir tilviljun vegna persónuleika míns, vinnuvenja og takmarkaðs áhuga á að skipuleggja lífið í kringum reglulegar máltíðir.

Ég hef alltaf verið grannvaxinn. Þegar ég var yngri brenndi ég auk þess miklu og stundum var svo mikið að gera að ég gaf mér einfaldlega engan sérstakan tíma til að borða.

Stundum hef ég velt því fyrir mér hvort hormónin sem stjórna matarlystinni séu eitthvað öðruvísi stillt hjá mér en öðrum. Ég verð sjaldan óskaplega svangur og borða heldur yfirleitt ekki þar til mér finnst ég vera að springa.

Ég hætti einfaldlega vegna þess að ég nenni ekki lengur að borða.

Þetta er ekki vandlega úthugsuð vísindaleg aðferð.

Morgunmatur hefur aldrei verið mín sterka hlið

Ég hef aldrei verið morgunmaður.

Hvort sem ég var að fara í skóla eða vinnu var ég yfirleitt á síðustu stundu. Morgunmatur varð því aldrei sérstaklega mikilvægur hluti af lífi mínu.

Eins og mörgum íslenskum börnum var mér eflaust boðið upp á kornflex og svipað morgunkorn þegar ég var ungur. Eftir því sem ég varð eldri fór mér hins vegar fremur að finnast staðgóður morgunmatur gera mig þungan en gefa mér orku.

Ég borða þó morgunmat við og við þegar ég dvel á hótelum. Það kann að vera vegna þess að þar hef ég meiri tíma—og að hluta til vegna þess að ég er þegar búinn að greiða fyrir hann.

Það virðist dálítið sóun að hunsa heilt morgunverðarhlaðborð þegar það er innifalið í herbergisverðinu.

Þegar ég vann á slysadeild byrjaði ég alltaf morguninn á nokkrum kaffibollum og tveimur pólskum Prince Polo-súkkulaðikexum.

Þannig fékk maður nægan sykur og koffín til að halda sér vel vakandi og kraftmiklum, þótt þessi morgunverður kæmist sennilega ekki inn í margar nútímakennslubækur í næringarfræði.

Þegar Ronald Reagan og Mikhail Gorbachev funduðu í Reykjavík árið 1986 varð leiðtogafundurinn mikilvægur vendipunktur í samskiptum risaveldanna tveggja og þeirri atburðarás sem að lokum leiddi til falls járntjaldsins.

Ég hef stundum grínast með að við Íslendingar höfum hafið þessa sáttargjörð miklu fyrr.

Í áratugi hafði einn af okkar óopinberu þjóðarréttum verið bandarískt Coca-Cola ásamt pólsku Prince Polo.

Austur og vestur höfðu því löngu áður tekið saman höndum með góðum árangri hér á Íslandi.

Í dag, þegar ég hef meiri stjórn á tíma mínum sjálfur, vil ég gjarnan eiga um klukkustund fyrir mig eftir að ég vakna. Þá drekk ég tvo kaffibolla en neyti tiltölulega lítils koffíns það sem eftir er dagsins.

Þetta er mikil breyting frá þeim árum þegar maður drakk kaffi í tíma og ótíma, jafnvel seint að kvöldi án þess að það truflaði svefninn á nokkurn hátt.

Frá tveimur heitum máltíðum yfir í eina síðbúna máltíð

Matarmenningin var önnur þegar ég var að alast upp.

Á mörgum heimilum var eldaður matur bæði í hádeginu og á kvöldin og stundum var boðið upp á tvo gjörólíka rétti sama daginn. Þetta var venjulegur, hollur heimilismatur—sá matur sem við köllum nú gjarnan hlýlega mömmumat.

Oft var grautur eða súpa borin fram á eftir aðalréttinum. Þegar ég fór síðar að dvelja á hótelum varð ég því fyrir svolitlu menningaráfalli þegar ég uppgötvaði að súpan var borin fram á undan aðalréttinum.

Heimurinn hafði greinilega borðað hana í rangri röð allan þennan tíma.

Sem barn borðaði ég almennilegan hádegismat þegar færi gafst. Á öðrum tímum yfir daginn fékk ég mér kannski mjólk, heimabakaðar kökur, kex eða annað sem var tiltækt.

Síðar, þegar ég vann dagvinnu á spítalanum, borðaði ég yfirleitt hádegismat vegna þess að gert var ráð fyrir ferð í starfsmannamötuneytið á vinnudeginum.

Ég hef einnig tekið eftir því að ég borða óvenju hratt.

Þegar ég fer út að borða með félögum og við pöntum sama rétt og sama drykk er ég yfirleitt búinn löngu á undan öllum hinum. Lengst af kenndi ég vinnunni á slysadeild um þetta. Kannski hefði ég lært að borða hratt vegna þess að hægt var að kalla mig út á hverri stundu.

Nú held ég að þetta tengist fremur persónuleika mínum.

Með árunum hef ég smám saman farið að borða aðallega á kvöldin—og oft fremur seint, ekki ósvipað því sem tíðkast á Spáni.

Þegar börnin mín voru að alast upp voru allir uppteknir af íþróttum og ýmsu öðru. Kvöldmaturinn var því oft ekki tilbúinn fyrr en seint um kvöldið. Kosturinn var sá að þegar allir voru loksins mættir gátum við sest almennilega niður og talað saman yfir matnum.

Ég hef yfirleitt borðað eins og kyrkislanga á kvöldin og síðan talið málið afgreitt fram á næsta kvöld.

Þetta hljómar nokkuð dramatískt en þannig álpaðist ég í raun inn í nokkurs konar lotuföstu án þess að taka um það neina formlega ákvörðun.

Lágkolvetnafæði—en ekki trúarbrögð

Um tíma gældi ég við þá hugmynd að fara á ketó mataræði.

Það virtist allt of strangt og erfitt jafnvel að byrja á því, hvað þá að viðhalda því í venjulegu daglegu lífi. Mataræði mínu í dag má fremur lýsa sem kolvetnaskertu fæði með stuttum matarglugga (16:8).

Ég valdi lotuföstuna ekki eftir ítarlega rannsókn á klukkum, gröfum og efnaskiptaferlum.

Hún valdi mig að miklu leyti vegna þess að ég sleppti hvort sem var morgunmat og hádegismat.

Ég er ekki sérstaklega matvandur og get borðað nánast allt sem boðið er upp á. Ég verð þó að viðurkenna að ég er sérstaklega veikur fyrir sósum.

Ef ég laumast stöku sinnum í pylsu á bensínstöð virðist aðalmarkmiðið stundum vera að koma eins mikilli sósu og mögulegt er bæði undir og ofan á pylsuna.

Jafnvel grannvaxinn maður getur með tímanum safnað nokkurri fitu framan á sig. Það hefur gerst hjá mér með árunum, þótt reglulegar æfingar hafi hjálpað mér að halda henni innan ákveðinna marka. Ég hef því einnig farið að huga betur að mataræðinu.

Ég er svo heppinn að vera vel giftur konu sem útbýr frábæran mat. Líkt og áður borða ég yfirleitt ekki almennilega máltíð fyrr en um kvöldið, meðal annars vegna þess að ég er upptekinn við ýmislegt annað yfir daginn.

Fiskurinn er miðpunktur máltíðarinnar

Í dag borða ég fisk nánast á hverjum degi.

Mér finnst fiskur mjög góður og fiskmáltíð fer betur og léttar í maga en stór kjötmáltíð.

Fyrir mörgum árum, þegar ég var erlendis, sáu menn mig eitt sinn skafa sósu af fiskinum sem mér hafði verið borinn. Ég útskýrði fyrir erlendum vinum mínum að ég væri að reyna að komast að því hvernig fiskurinn sjálfur bragðaðist enda skildi ég ekki um hvaða fisk væri að ræða þegar þeir báru fram eitthvað nafn á frönsku.

Þeir fullvissuðu mig um að í raun væri ekki mismunandi bragð af ólíkum fisktegundum.

Þessu verðum við Íslendingar að mótmæla harðlega.

Uppáhaldsfiskurinn minn er ýsa í raspi. Ég geri mér grein fyrir því að rasp er unnið úr brauði og fellur því ekki fullkomlega að ströngustu túlkun lágkolvetnamataræðis.

Ég hef ákveðið að lifa með þessu ósamræmi.

Oft er mælt með feitum fiski, og með réttu, en sjálfum finnst mér silungur betri en lax. Síld getur einnig verið mjög góð, þótt henni fylgi sú viðbótarhætta að rúgbrauð og ríflegt magn af smjöri birtist við hliðina.

Það er synd hversu mörg börn og yngra fólk virðast borða lítinn fisk nú á dögum—jafnvel hér á Íslandi þar sem ferskur fiskur hefur lengi verið svo mikilvægur hluti matarmenningar okkar.

Matarvenjur breytast en mér finnst varla augljós næringarfræðileg framför að hafna góðum fiski og flytja þess í stað inn sífellt flóknari unnar matvörur.

Konan mín útbýr einnig sósuna sem borin er fram með fiskinum, yfirleitt úr grískri jógúrt, hvítlauk og öðru kryddi. Stundum notar hún fitusnauðan rjómaost sem grunn.

Eins og síðar kemur í ljós fær þessi sósa ekki alltaf að fara fram í eldhús þegar fiskurinn er búinn.

Hvað kom í stað kartaflnanna?

Ég hætti að mestu að borða kartöflur fyrir nokkrum árum.

Í staðinn ber konan mín yfirleitt fram soðið blómkál, oft bragðbætt með sósunni sem fylgir fiskinum. Stundum notar hún kúskús í staðinn og því er máltíðin ekki undantekningarlaust kolvetnasnauð.

Það er með ráðum gert.

Ég fylgi almennri stefnu en ekki reglustiku.

Með fiskinum borða ég yfirleitt salat með hráefnum eins og tómötum, spergilkáli, hvítlauk og hnetum. Konan mín bragðbætir það með ólífuolíu og sítrónusafa.

Til hliðar hef ég einnig sérstaka skál með blaðsalati og avókadó, aftur bragðbættu með sítrónusafa og hvítlauksdufti.

Auðvitað borða ég einnig kjöt—einkum á stórhátíðum en einnig þegar ég borða annars staðar eða þegar tilefnið býður upp á það. Heima er fiskurinn þó yfirleitt miðpunktur máltíðarinnar fremur en kjötið.

Kvöldið endar ekki alltaf með kvöldmatnum

Eftir aðalmáltíðina sest ég kannski fyrir framan sjónvarpið og fer að nasla.

Ég hef þá bita af blómkáli, spergilkáli og gulrótum við höndina og dýfi þeim í sömu sósuna og var borin fram með fiskinum.

Þetta er greinilega skárra en að borða sælgæti allt kvöldið.

Því miður endar það ekki alltaf þar.

Ég hef átt tímabil þar sem ég varð mjög hrifinn af ís eða 70% dökku súkkulaði. Undanfarið hefur poppkorn þó oftast orðið fyrir valinu sem kvöldsnarl.

Með þessu drekk ég talsvert af heimatilbúnum tómatsafa—um þrjár flöskur á dag. Konan mín útbýr hann með hvítlauksdufti og tómatar eru meðal þess sem mér finnst best, þannig að mér reynist ekki erfitt að halda í þessa venju.

Ég drekk einnig yfirleitt um tvær flöskur af heimatilbúnum próteindrykk, einkum á kvöldin. Konan mín útbýr hann úr vanilluskyri—þeirri bragðbættu skyrtegund sem inniheldur minnst af sykri—blönduðu með mysupróteindufti, kreatíni og sjávar­kollageni.

Þessir drykkir veita viðbótarprótein en þýða einnig að kvöldneyslan er heldur meiri en einn matardiskur gefur til kynna.

Kyrkislangan hefur sem sagt bætt við sig meðlæti.

Það sem eftir er dags drekk ég aðallega kolsýrt vatn.

Ættu aðrir að borða eins og ég?

Já og nei.

Þetta fyrirkomulag hentar matarlyst minni, daglegum takti og persónulegum óskum. Það hjálpar mér einnig að halda þyngdinni innan sæmilegra marka, þótt síðustu þrjú eða fjögur kílóin umfram það sem ég tel kjörþyngd mína séu ótrúlega trygglynd.

Þau hafa enn engan áhuga sýnt á að fara, þótt stefnan sé áfram sú að þau hverfi að lokum.

Í mataræði mínu eru ýmis atriði sem gætu nýst öðrum: mikið af fiski, grænmeti, tómötum, ólífuolíu, avókadó, hnetum og próteini; regluleg notkun á sítrónum og sítrónusafa, sem ég tel sérstaklega heilnæman; tiltölulega lítið af mikið unnum matvælum og takmörkuð neysla kolvetna.

Önnur atriði eru algjörlega persónubundin.

Það hentar ekki öllum að vera án morgunmatar og hádegismatar. Sumir verða svangir, þreyttir eða pirraðir og bæta sér það síðan upp með því að borða of mikið um kvöldið. Aðrir eru með sjúkdóma, taka lyf eða hafa næringarþarfir sem gera löng tímabil án matar óheppileg.

Mataræði mitt er hvorki fullkomið miðjarðarhafsmataræði, ketó mataræði, lágkolvetnafæði, norrænt mataræði né formleg lotufasta.

Það fær ýmislegt að láni frá þeim öllum.

Mikilvægast er að þetta er mataræði sem ég get í raun viðhaldið.

Það kann að vera gagnlegasta meginreglan. Fræðilega fullkomið mataræði hefur takmarkað gildi ef það verður óþolandi eftir tíu daga. Sæmilega hollt mataræði sem samræmist matarlyst, menningu, fjölskyldulífi og daglegum venjum einstaklingsins á mun meiri möguleika á að endast.

Ég tel ekki hverja hitaeiningu og vigta ekki hvern tómat.

Ég borða aðallega mat sem mér finnst góður, reyni að halda augljósum óhófi innan skynsamlegra marka og sætti mig við að ýsa í raspi og einstaka pylsa með mikilli sósu muni ekki valda því að allt næringarfræðilega skipulagið hrynji.

Svona borða ég.

Þetta er ekki forskrift fyrir aðra.

En hugsanlega leynast í því nokkrar hugmyndir sem aðrir geta nýtt sér.